Technologische versnelling raakt economie, gezondheid en samenlevingTechnological acceleration touches the economy, health and society

Betere AI-modellen zijn maar één oorzaak van de vooruitgang. Ik verwacht de grootste sprongen wanneer meerdere technieken tegelijk volwassen worden. Denk aan genoomanalyse, synthetische biologie, generatieve modellen, robotica, nieuwe computerarchitecturen en goedkopere rekenkracht.Better AI models are only one cause of the progress. I expect the biggest leaps when several techniques mature at the same time. Think of genome analysis, synthetic biology, generative models, robotics, new computer architectures and cheaper compute.

Die samenloop verandert ook het juiste moment om te investeren. Een onderzoeksprijs of nieuwe onderneming heeft vooral kans van slagen wanneer twee of drie snel verbeterende technieken hetzelfde probleem vanuit verschillende kanten oplosbaar maken. Dan dalen de kosten, zijn er meer experimenten mogelijk en stroomt geld sneller naar oplossingen die echt resultaat laten zien.That confluence also changes the right moment to invest. A research prize or new venture stands the best chance when two or three rapidly improving techniques make the same problem solvable from different sides. Costs then fall, more experiments become possible and money flows faster towards solutions that show real results.

Ik ben optimistisch over de snelheid van de technologische vooruitgang. Veel verwachtingen gaan wel verder dan wat al bewezen is. Zie ze dus als mogelijke ontwikkelingen, niet als een spoorboekje voor de komende jaren.I am optimistic about the speed of technological progress. Many expectations do go beyond what has already been proven. So read them as possible developments, not as a timetable for the coming years.

De filmindustrie laat heel concreet zien hoe snel productiekosten kunnen dalen. Een goed gedocumenteerd voorbeeld is de 90 minuten durende AI-film Hell Grind, die volgens een reportage in twee weken werd gemaakt. Het menselijke werk zat vooral in het verhaal, de montage en de keuze uit de gegenereerde scènes. Daartegenover staat de traditionele productie met grotere teams, hogere budgetten en een doorlooptijd van een jaar of langer.The film industry shows very concretely how quickly production costs can fall. A well-documented example is the 90-minute AI film Hell Grind, which according to one report was made in two weeks. The human work went mainly into the story, the editing and the selection from the generated scenes. Set against that is traditional production with larger teams, higher budgets and a lead time of a year or more.

Of zo'n eerste film artistiek overtuigt, is voorlopig minder belangrijk. Vooral de productiewijze is interessant. Wanneer beeld, geluid, personages en montage grotendeels kunnen worden gegenereerd, wordt een film steeds meer een combinatie van creatieve keuzes en rekenkosten. Goedkopere modellen kunnen die kosten verder verlagen. Ook kun je een scène opnieuw maken zonder acteurs en een volledige ploeg terug te roepen.Whether such a first film convinces artistically matters less for now. It is the production method that is interesting. When image, sound, characters and editing can largely be generated, a film increasingly becomes a combination of creative choices and compute costs. Cheaper models can push those costs down further. You can also redo a scene without recalling actors and a full crew.

Voor de filmsector heeft dit drie gevolgen:For the film sector this has three consequences:

• kleine makers krijgen toegang tot productiemiddelen die eerder alleen grote studio's hadden;small creators gain access to production tools that only big studios used to have;
• bekende acteurs kunnen hun uiterlijk in licentie geven, terwijl volledig kunstmatige sterren ontstaan;well-known actors can license their likeness, while fully artificial stars emerge;
• de macht van Hollywood als exporteur van cultuur kan afnemen wanneer goede videomodellen en producties uit andere landen komen.Hollywood's power as an exporter of culture may wane when good video models and productions come from other countries.

Ook modellen die lokaal op een laptop draaien en beelden bijna in realtime genereren, verdienen aandacht. Als een systeem sneller beeld maakt dan een kijker het kan bekijken, worden interactieve films en spellen mogelijk die zich tijdens het gebruik aanpassen. Dat vraagt wel om goede begeleiding. Een volledig open vraag als „Wat wil je maken?" leidt vaak tot keuzestress. Een ontworpen omgeving met concrete keuzemomenten helpt gebruikers beter op weg.Models that run locally on a laptop and generate images almost in real time also deserve attention. If a system produces images faster than a viewer can watch them, interactive films and games become possible that adapt during use. That does require good guidance. A completely open question like "What do you want to make?" often leads to choice paralysis. A designed environment with concrete decision points helps users on their way.

Taalmodellen en zogenoemde wereldmodellen groeien naar elkaar toe. Zakelijke AI is sterk in redeneren en programmeren, terwijl videomodellen beweging, ruimtelijke samenhang en visuele gevolgen leren weergeven. Samen kunnen die eigenschappen leiden tot systemen die tekst produceren en vervolgens zelf bekijken of hun werk klopt.Language models and so-called world models are growing towards each other. Business AI is strong at reasoning and programming, while video models learn to render motion, spatial coherence and visual consequences. Together those properties can lead to systems that produce text and then check for themselves whether their work is correct.

Nieuwe modellen volgen elkaar in hoog tempo op. Grok 4.6 is een voorbeeld van een model dat langlopende opdrachten kan uitvoeren, tussentijds controleert en werk over meerdere stappen vasthoudt. Ik verwacht dat deze ontwikkeling leidt tot blijvende digitale collega's in plaats van losse vraag-en-antwoordsessies.New models succeed one another at a rapid pace. Grok 4.6 is an example of a model that can carry out long-running tasks, checks itself along the way and holds on to work across multiple steps. I expect this development to lead to lasting digital colleagues instead of loose question-and-answer sessions.

Toegang tot goede redeneersporen helpt om snel dichter bij de technische voorhoede te komen. Gegevens uit echt programmeer- en onderzoekswerk laten zien hoe deskundige gebruikers problemen opdelen, fouten herstellen en resultaten toetsen. Met die kennis kun je een model na de basistraining gericht verbeteren.Access to good reasoning traces helps to close in on the technical frontier quickly. Data from real programming and research work shows how expert users break problems down, fix errors and verify results. With that knowledge you can improve a model in a targeted way after base training.

Een goed basismodel is op termijn waarschijnlijk niet genoeg om voorop te blijven lopen. Nieuwe inzichten verspreiden zich, medewerkers wisselen van werkgever en technieken worden gepubliceerd. Basismodellen gaan daardoor steeds meer op elkaar lijken. Het verschil zit steeds meer in:In the long run a good base model is probably not enough to stay ahead. New insights spread, employees change employers and techniques get published. Base models therefore increasingly resemble one another. The difference lies more and more in:

• eigen gegevens en vastgelegde kennis;proprietary data and codified knowledge;
• integratie in bestaande werkprocessen;integration into existing workflows;
• bereik en distributie;reach and distribution;
• beschikbare rekenkracht en de kosten daarvan;available compute and its cost;
• de snelheid van de terugkoppeling: uitbrengen, meten, leren en opnieuw verbeteren.the speed of the feedback loop: release, measure, learn and improve again.

Voor organisaties telt vooral hoe snel ze ervaringen uit werkelijk gebruik omzetten in betere instructies, bedrijfsregels en toepassingen. Dat zegt meer dan een hoge positie van het gebruikte model op een ranglijst.For organisations what counts most is how quickly they turn experience from real use into better instructions, business rules and applications. That says more than a high position of their chosen model on a leaderboard.

Vanuit Europa valt vooral op hoe afhankelijk we daarin zijn. Er zijn sterke onderzoekers, startende ondernemingen en gevestigde technologiebedrijven, maar nog geen Europees laboratorium dat structureel het tempo van de mondiale technische voorhoede bepaalt. De belangrijkste basismodellen en platforms komen vooral uit de Verenigde Staten en China. Europese organisaties betalen voor toegang en leveren daarbij gegevens, ervaring en marktmacht aan ondernemingen buiten Europa.From a European vantage point what stands out is how dependent we are. There are strong researchers, start-ups and established technology companies, but as yet no European laboratory that structurally sets the pace of the global technical frontier. The most important base models and platforms come mainly from the United States and China. European organisations pay for access and in doing so hand data, experience and market power to companies outside Europe.

NVIDIA werkt met grote vermogensbeheerders aan nieuwe manieren om AI-infrastructuur te financieren. Institutionele beleggers kunnen zo investeren in afzonderlijke rekenclusters. Rekenvermogen wordt daarmee een productiemiddel dat tijdens zijn levensduur geld oplevert.NVIDIA is working with large asset managers on new ways to finance AI infrastructure. Institutional investors can thus invest in individual compute clusters. Compute becomes a means of production that earns money over its lifetime.

Die aanpak kan veel meer kapitaal beschikbaar maken voor datacenters en chips. De vraag naar rekenkracht is groot en ook oudere chips kunnen rendabel blijven wanneer nieuwere, efficiëntere modellen erop draaien. De softwarelaag en het brede gebruik van dezelfde technische omgeving kunnen de bruikbaarheid van bestaande apparatuur verlengen.That approach can make much more capital available for data centres and chips. Demand for compute is high and even older chips can remain profitable when newer, more efficient models run on them. The software layer and the widespread use of the same technical environment can extend the useful life of existing equipment.

De Europese achterstand wordt hier goed zichtbaar. De Europese Commissie spreekt zelf van een kritiek tekort aan grootschalige rekeninfrastructuur voor de ontwikkeling en toepassing van de volgende generatie AI-modellen. Met InvestAI en de geplande AI-gigafabrieken wil Europa daar verandering in brengen. Die richting spreekt me meer aan dan het toevoegen van nieuwe verplichtingen. Het resultaat hangt wel af van de uitvoering. Rekenkracht, energie, talent en financiering moeten werkelijk beschikbaar komen voor Europese onderzoekers en bedrijven.Europe's lag becomes clearly visible here. The European Commission itself speaks of a critical shortage of large-scale compute infrastructure for developing and applying the next generation of AI models. With InvestAI and the planned AI gigafactories, Europe wants to change that. That direction appeals to me more than adding new obligations. The result does depend on execution. Compute, energy, talent and financing must genuinely become available to European researchers and companies.

De vergelijking met door hypotheken gedekte effecten roept wel vragen op. De waarde en afschrijving van vastgoed zijn redelijk te modelleren. Exponentiële technologie is veel grilliger. Een nieuwe architectuur, fotonisch rekenen of een grote verbetering in energiegebruik kan bestaande chips en datacenters veel sneller minder waardevol maken dan financiers verwachten. Omgekeerd kan schaarste de prijs van bestaande rekenkracht juist verhogen.The comparison with mortgage-backed securities does raise questions. The value and depreciation of real estate can be modelled reasonably well. Exponential technology is far more erratic. A new architecture, photonic computing or a major improvement in energy use can make existing chips and data centres lose value much faster than financiers expect. Conversely, scarcity can push up the price of existing compute.

Ik verwacht dan ook een markt voor contracten, termijnproducten en andere manieren om prijsrisico's af te dekken. Grote investeringen in AI-infrastructuur worden makkelijker financierbaar als kopers en beleggers zich kunnen beschermen tegen zowel prijsdalingen als prijsstijgingen.I therefore expect a market for contracts, futures and other ways to hedge price risks. Large investments in AI infrastructure become easier to finance when buyers and investors can protect themselves against both price falls and price rises.

Een tweede onzekerheid is waar al die rekenkracht komt te staan. Als computers veel lichter en zuiniger worden, kan zonne-energie in de ruimte aantrekkelijker worden. Investeringen in grond, koeling en elektriciteitsnetten op aarde krijgen dan ineens een andere waarde. Een zogeheten Dysonzwerm is nog vooral een toekomstbeeld, geen plan voor de korte termijn.A second uncertainty is where all that compute will be located. If computers become much lighter and more efficient, solar energy in space may become more attractive. Investments in land, cooling and electricity grids on Earth then suddenly take on a different value. A so-called Dyson swarm is still mostly a vision of the future, not a short-term plan.

Een onderzoek naar de architectuur Dragon Hatchling claimt goede prestaties op een redeneertoets met veel minder rekenkracht. Economisch wordt het interessant als vergelijkbare prestaties met een fractie van de chips en energie haalbaar zijn.A study of the Dragon Hatchling architecture claims good performance on a reasoning benchmark with far less compute. Economically it becomes interesting if comparable performance is achievable with a fraction of the chips and energy.

Ik twijfel nog aan deze architectuur. Hij lijkt ingewikkeld, sterk toegespitst op één toets en nog niet genoeg bewezen op andere taken. Een echte opvolger van de transformer zou juist eenvoudiger en breder bruikbaar moeten zijn en beter moeten profiteren van schaal.I still have doubts about this architecture. It looks complicated, heavily tailored to one benchmark and not yet sufficiently proven on other tasks. A real successor to the transformer ought to be simpler and more broadly usable, and should benefit more from scale.

Ik verwacht geen plotselinge vervanging. Waarschijnlijk veranderen onderdelen van de huidige architectuur stap voor stap, met efficiëntere aandacht, terugkerende verwerking en technieken uit diffusiemodellen. Op een gegeven moment is er zoveel vervangen dat je eigenlijk met een nieuwe architectuur werkt.I do not expect a sudden replacement. More likely, parts of the current architecture will change step by step, with more efficient attention, recurrent processing and techniques from diffusion models. At some point so much has been replaced that you are effectively working with a new architecture.

Voor investeerders en gebruikers is dit onderscheid belangrijk. Een spectaculaire uitslag op één toets kan veel aandacht krijgen, maar zegt weinig zonder bewijs dat de aanpak ook op andere taken werkt. Lagere kosten zijn pas een doorbraak wanneer de kwaliteit breed overeind blijft.For investors and users this distinction matters. A spectacular result on one benchmark may attract a lot of attention, but says little without evidence that the approach also works on other tasks. Lower costs only amount to a breakthrough when quality holds up across the board.

Een wetenschappelijke ontwikkeling maakt het risico concreet. Een model heeft nieuwe bacteriofagen ontworpen, virussen die bacteriën aanvallen. Een deel van de ontwerpen bleek na synthese werkzaam tegen bepaalde E. coli-stammen. Die techniek kan helpen bij de bestrijding van bacteriële infecties en mogelijk bij kankeronderzoek, maar kan ook worden misbruikt.A scientific development makes the risk concrete. A model has designed new bacteriophages, viruses that attack bacteria. After synthesis, some of the designs proved effective against certain E. coli strains. That technique can help fight bacterial infections and possibly aid cancer research, but it can also be abused.

Senator Bernie Sanders in de VS roept grote AI-bedrijven op om de ontwikkeling tijdelijk te stoppen. Volgens zijn brief hebben de mogelijkheden van AI een veiligheidsgrens bereikt, mede doordat generatieve systemen kunnen helpen bij het ontwerpen van biologische organismen, zoals virussen. Ik denk echter niet dat een algemene pauze werkt. Kennis kun je niet ongedaan maken, open modellen blijven bestaan en partijen buiten een akkoord gaan gewoon door.In the US, Senator Bernie Sanders is calling on large AI companies to halt development temporarily. According to his letter, AI's capabilities have reached a safety threshold, partly because generative systems can help design biological organisms such as viruses. I do not believe, however, that a general pause works. Knowledge cannot be undone, open models continue to exist and parties outside any agreement simply carry on.

Een genetische reeks ontwerpen is nog iets anders dan een gevaarlijk organisme maken en verspreiden. Ik zie daarom meerdere verdedigingslagen voor me:Designing a genetic sequence is still something different from making and spreading a dangerous organism. I therefore envisage multiple layers of defence:

1. controle op bestellingen bij leveranciers van DNA en RNA;screening of orders placed with DNA and RNA suppliers;
2. beveiliging en toezicht rond syntheseapparatuur en laboratoria;security and oversight around synthesis equipment and laboratories;
3. systemen die verdachte opdrachten en patronen herkennen;systems that recognise suspicious orders and patterns;
4. goedkope DNA- en RNA-meetapparatuur op luchthavens, stations en andere knooppunten;inexpensive DNA and RNA detection equipment at airports, stations and other hubs;
5. snelle analyse en ontwikkeling van een tegenmiddel zodra een nieuwe ziekteverwekker wordt ontdekt;rapid analysis and development of countermeasures as soon as a new pathogen is discovered;
6. internationale samenwerking, omdat een ziekteverwekker zich niet aan landsgrenzen houdt.international cooperation, because a pathogen does not respect national borders.

Geen enkele laag is waterdicht. Meerdere gedeeltelijke barrières kunnen samen wel een sterke verdediging vormen. Daaruit trek ik de algemene les dat veiligheidsbeleid de hele keten moet bekijken, van bedoeling en ontwerp tot grondstoffen, uitvoering, detectie en reactie.No single layer is watertight. Together, though, several partial barriers can form a strong defence. From this I draw the general lesson that safety policy must look at the whole chain, from intent and design to raw materials, execution, detection and response.

Elektrische toestellen die verticaal opstijgen en landen laten zien dat de technologische versnelling niet bij software ophoudt. Meerdere fabrikanten werken aan luchttaxi's voor personen en vracht. Sommige toestellen hebben nog een piloot; andere vliegen al autonoom op geselecteerde locaties.Electric aircraft that take off and land vertically show that the technological acceleration does not stop at software. Several manufacturers are working on air taxis for passengers and freight. Some aircraft still carry a pilot; others already fly autonomously at selected locations.

De beloften zijn kortere reistijden, lagere kosten en meer bereikbaarheid. Elektrische aandrijving en meerdere rotoren zouden bovendien stiller en veiliger kunnen zijn dan traditionele helikopters. Volledige autonomie kan de kosten verder verlagen doordat geen piloot nodig is.The promises are shorter travel times, lower costs and better accessibility. Electric propulsion and multiple rotors could moreover be quieter and safer than traditional helicopters. Full autonomy can lower costs further because no pilot is needed.

Ik voorzie ook gevolgen voor grond en vastgoed. Afgelegen eilanden, heuvels en andere moeilijk bereikbare locaties worden bruikbaarder wanneer mensen, bouwmaterialen en goederen rechtstreeks door de lucht kunnen worden vervoerd. Bereikbaarheid kan zo schaarse grond ontsluiten.I also foresee consequences for land and real estate. Remote islands, hills and other hard-to-reach locations become more usable when people, building materials and goods can be transported directly by air. Accessibility can thus unlock scarce land.

Er zijn wel flinke beperkingen. De ontwikkeling kost veel geld, certificering duurt lang en er is nieuwe regelgeving nodig. Ook moet het publiek de toestellen vertrouwen. Bedrijven die samengaan kunnen een teken zijn van een volwassen wordende markt, maar ook van financiële druk. AI en robotica trekken veel investeringsgeld aan, waardoor fysieke vervoerstechnologie moeilijker aan geld komt.There are serious limitations, though. Development is expensive, certification takes a long time and new regulation is needed. The public also has to trust the aircraft. Companies merging can be a sign of a maturing market, but also of financial pressure. AI and robotics attract a great deal of investment money, making it harder for physical transport technology to raise funds.